Rok 1914

Plan Schlieffena - sukcesy (5 sierpnia - 24 sierpnia)

Belgijscy żołnierze w okopie równoległym do linji kolejowej.

Francuzi, w przeciwieństwie do wojny 1870-71 tym razem stali na stanowisku, aby wojska wykazywały maksymalną mobilność, a armje powinny szybko posuwać się naprzód. Planowano przeprowadzanie kontrofensyw na niemieckie wojska. 8 sierpnia wojska francuskie (gen. Dubail) przekroczyły więc granicę w Alzacji i Lotaryngji, co jednak zostało przez Niemców przewidziane. Francuzi lekceważyli wszystkie względy bezpieczeństwa, żołnierze szli do walki w galowych mundurach. W chwili wybuchu wojny Francuzi zaczęli realizować "Plan XVII" gen. Joffre'a, plan, który znacząco zaniżał przewidywane siły Niemiec (spodziewano się, że wróg zaatakuje najpierw Rosję większymi siłami). Francuski zwiad popełnił błąd i doliczył się przewidywanych przez "Plan XVII" sił Niemców (szacowano siły na 68 dywizyj). W rzeczywistości było ich o ok. 1/3 więcej (ok. 83). Myślano, że Niemcy kierują się na Ardeny i tam przesunięto większość sił, pozostawiając na północnej granicy z Belgią niewiele oddziałów. Ponadto ufano w siłę fortów, które rozmieszczono w taki sposób, że atakujący (ale ze swojego terytorjum) Niemcy zostaliby zmuszeni do skierowania swoich sił przez małe otwory w linji fortów, a tym samym zgrupowaniu swoich sił i wystawieniu ich na łatwy atak Francuzów.

Tymczasem Niemcy złamali pierwszy raz założenia Planu Schlieffena i na prośbę Sztabu Austro-Węgierpostanowiono przerzucić część sił na front wschodni i zająć wspólnie Królestwo Polskie, gdzie Rosjanie stawili niespodziewanie duży opór. 14 sierpnia rozpoczęła się bitwa o Lotaryngję* (południowy wschód od Metz*) (ogółem 19 dywizyj francuskich). Francuzi zostali odrzuceni do Nancy* przez niemiecki kontratak (książę bawarski* Rupprecht), ale udało im się zatrzymać Niemców (siły ich były niewielkie i nie przeprowadzały pełnego ataku). Ten atak doprowadził jednak do tego, że Moltke zdecydował się odroczyć wykonanie planu i spróbować rozbić całkowicie Francuzów w Lotaryngji. Z tego powodu sześć dywizyj rezerwy nie pojechało za prawym skrzydłem, ale za lewym. Stało się to jedną z przyczyn późniejszej katastrofy.

Niemcy, zgodnie z Planem Schlieffena, wkroczyli do Francji przez Belgię, jednak Belgowie chwycili za broń i nieoczekiwanie sprawili Niemcom sporo kłopotów. Oblężenie zespołu fortów wokół Liege (Plan Schlieffena zalecał ominięcie miasta bez zdobywania go, ale Moltke obawiał się kontrataków na swoje tyły z fortu) upewniło Joffre'a co do prawdziwego kierunku ataku wroga, ale jeszcze nie co do jego siły (Niemcy bardzo męczyli się pod tym miastem, aż wreszcie pomogły ściągnięte wielkie działa. Najeźdźcy wyciągnęli wnioski i podczas późniejszego oblężenia Namur działa od razu wkroczyły do akcji i miasto padło dużo szybciej). Niemcy kolejny raz złamali plan: lewe skrzydło zamiast stać w miejscu i bronić się przed wrogiem, zaczęło - skuszone łatwym zwycięstwem - przeć do przodu. Z tego powodu w Bitwie o Ardeny 22 sierpnia Francuzi wycofali się, ale na swoje pierwotne pozycje, które były już umocnione.

Belgowie w rozpaczliwym odwrocie zbierali swoje siły pod Antwerpją. 20.VIII padła przed 1 Armją (gen. Kluck) Bruksela, zaś 2 Armja (gen. Bülow) dotarła już do Namur - ostatni fort belgijski przed Francją. Tak więc połowę drogi przez Belgję Niemcy mieli już za sobą.

21 sierpnia w Belgji znalazły się Brytyjskie Siły Ekspedycyjne pod dowództwem Sir Johna Frencha (lądowanie odbyło się we francuskich miastach Le Havre i Boulogne 12-17.VIII). Brytyjczycy bardzo sprawnie i niepostrzeżenie przedostali się przez Kanał La Manche i Niemcy byli bardzo zaskoczeni, napotykając mówiących po angielsku żołnierzy...

20 sierpnia francuskie ofensywy zostały rozbite pod Charleroioraz w Lotaryngji. W Ardenachprawe skrzydło kontrofensywy (23 dywizje) napotkało niemieckie 4 i 5 Armje (razem 20 dywizyj) i zostało odrzucone, a lewe skrzydło (13 francuskich i 4 brytyjskie dywizje) niemal znalazło się w pułapce, otoczone przez niemieckie 1, 2 i 3 Armję (w sumie ponad 30 dywizyj). Niemcy uznali, że wojna jest bliska zwycięstwa i dwie niemieckie armje przeniosły się na front wschodni. Jedynym pocieszeniem było to, że francuskie lewe skrzydło nie zostało przez Niemców okrążone. Ważne też, że w walkach pod Morhange-Sarrebourg (Lotaryngja) Francuzi odnieśli spore sukcesy i Moltke stracił kolejny raz zimną krew i przerzucił część wojsk z prawego skrzydła na lewe. Dzięki temu Francuzi zostali wprawdzie wyparci, ale prawe skrzydło zostało osłabione. Gen. Lanzerac, który podjął słuszną w tej sytuacji decyzję o odwrocie Aljantów, został później uznany przez Joffre'a za tchórza i zdymisjonowany 3.IX.

23 sierpnia BEF został zaatakowany przez niemiecką Pierwszą Armję (gen. Kluck) pod Mons. Na niewiele zdało się bohaterskie wysadzenie mostów. Przeciwko 70 tysięcznym siłom brytyjskim Kluck dysponował 150 tys. armją. Postanowiono wycofać się w kierunku Marny, choć Francuzi woleli raczej odwrót na Kanał La Manche.

Podczas bitwy nad Sambrą padło Namur (23.VIII) i w efekcie wojska brytyjskie musiały się wycofać poza granice Belgji. 24 sierpnia Francuzi zarządzili odwrót generalny. "Plan XVII" okazał się totalnym fiaskiem. Joffre niemal od ręki ułożył nowy plan, według którego lewe skrzydło Aljantów miało się wycofać na linię aż do Verdun. Prawe skrzydło (wojska uczestniczące w ataku na Alzację i Lotaryngję) miało zostać przesunięte na tyły i w okolicach Paryża utworzyć odwody. Tymczasem Niemcy dotarli już do granicy belgijsko-francuskiej...