Rok 1914

Wprowadzenie

Zasoby państw walczących (sierpień 1914 roku) Strona Ententa P.C.* Ludność (mln osób) 265,5 115,2 Produkcja stali (mln ton) 15,3 17,0 Liczba dywizyj możliwych do zmobilizowania 212 146 Liczba nowoczesnych okrętów 39 20

Król angielski Jerzy V (z prawej, w ciemnym mundurze) dokonuje inspekcji Brytyjskich Sił Ekspedycyjnych*

28 lipca 1914 roku Austro-Węgrywypowiedziały Serbji wojnę [dokument], 1 sierpnia Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji[dokument], a Francji - 3 sierpnia. Niemcy liczyły, że szybkim atakiem pokonają Francję, a następnie skierują się przeciwko Rosji (tzw. plan Schlieffena), w której mobilizacja miała przebiegać powoli. 2 sierpnia Niemcy zajęły Luksemburg, tego dnia zażądały zgody na przemarsz wojsk niemieckich przez Belgię [dokument], a nie otrzymawszy jej - 4-tego sierpnia wkroczyły do tego kraju. Na ten akt złamania neutralności odpowiedziała Wielka Brytanja - złożyła Rządowi Niemieckiemu ultimatum domagając się wycofania wojsk z Belgji - ale nie otrzymawszy odpowiedzi, jeszcze tego samego dnia wypowiedziała Niemcom wojnę. 5 sierpnia wojnę Rosjiwypowiedziały Austro-Węgry. Włochypostanowiły pozostać neutralne, ze względu na swoje niedawne uczestnictwo w Trójprzymierzu. Pakt ten [dokument] nie zobowiązywał ich do uczestnictwa w wojnie będącej wynikiem agresji, oraz nie tyczył się udziału Włoch w wojnie z Anglią. Podobnie Rumunja, będąc w sojuszu antyrosyjskim z Trójprzymierzem (potwierdziła uczestnictwo 26.II.1914), na razie postanowiła pozostać neutralna. 6 sierpnia wojnę Niemcom wypowiedziała Serbja, 7 sierpnia - CzarnogóraAustro-Węgrom, 10 sierpnia - Francja - Austro-Węgrom, 12 sierpnia - Czarnogóra Niemcom i Wielka Brytanja Austro-Węgrom, 23 sierpnia Japonja Niemcom, 25 sierpnia Austro-Węgry Japonji oraz 28 sierpnia - Belgji.

Wojna została przywitana przez społeczeństwa walczących państw z radością, entuzjazmem i falą patrjotyzmu. Nikt nie wiedział, jak krwawe będą to walki i ile pochłoną ofiar... Chociaż tylko Wielka Brytanja miała w pełni ochotniczą armję, to we wszystkich krajach zgłaszały się do wojska masy ochotników. Liczono, że przeciwnik zostanie błyskawicznie rozbity ("wojna skończy się przed Świętami Bożego Narodzenia"), a żołnierze wrócą do domów w glorji i chwale. Cesarz Niemiec mówił w rozkazie do żołnierzy, że "wrócą do domu, nim opadną liście".

Choć porównanie sił i potencjałów ekonomicznych państw walczących wypada na korzyść Ententy (zobacz tabelka po prawej), to jednak w połowie 1914 r. w korzystniejszej sytuacji wydawały się Państwa Centralne. Niemcy i Austro-Węgry znajdowały się blisko siebie, co ułatwiało ich wzajemną komunikację. W Niemczech była silnie rozbudowana sieć kolejowa, co przyspieszało transport posiłków (w 1918 r. dokonano wielkiej operacji logistycznej - 8 dywizyj z frontu wschodniego równocześnie przejechało na zachodni w niecałe 5 dni!) i zaopatrzenia. Wielka Brytanja była potęgą przemysłową, ale znajdowała się stosunkowo daleko od frontu. Armja niemiecka była w owym okresie najlepiej wyszkoloną i zaopatrzoną armją na świecie. Rosja miała z kolei armję bardzo słabą, słabo zaopatrzoną (dość powiedzieć, że żołnierze nie otrzymali do końca wojny hełmów!). Atutem Wielkiej Brytanji była liczebność jej floty - ale już nie jakość, gdyż okręty niemieckie były nowocześniejsze i szybsze. Państwa Centralne musiały jednak wojnę zakończyć szybko, gdyż w długotrwałym konflikcie mogłyby się wyczerpać surowce, a większość z nich pochodziła z eksportu. Stąd pomysł Planu Schlieffena.

7 sierpnia Niemcy zajęli Liege, ważny węzeł kolejowy. Mimo to, okoliczne forty pozostały nie zajęte i stwarzały zagrożenie dla armji niemieckiej - atakujący musieli sprowadzić ciężką artylerię.