|
AB Konseyi, Helsinki
Zirvesinde daha önceki AB Konseyi kararları çerçevesinde bir Katılım Ortaklığı
Belgesi hazırlanması kararı almıştır. Katılım ortaklığı belgesi, siyasi ve
ekonomik kriterler ile üye ülke yükümlülükleri ışığında katılım hazırlıklarının
yoğunlaşması gereken öncelikleri içermekte ve müktesabatın benimsenmesi için
Ulusal Proğrama eşlik edecek bir metindir. Aşağıda Avrupa Birliği
Komisyonunca 8 Kasım 2000 tarihinde açıklanan metinden bazı alıntılar
yeralmaktadır.
Kısa Vadeli Öncelikler (2001)
Güçlendirilmiş siyasal
diyalog ve siyasal ölçütler
-
Siyasi diyalog bağlamında Birleşmiş Milletler Genel
Sekreterliği’nin Kıbrıs sorununa kapsamlı bir çözüm bulma sürecinin başarılı
bir biçimde sonuçlanması yolunda gösterdiği çabalara güçlü destek vermek .
-
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10.maddesi
doğrultusunda, ifade özgürlüğü hakkı için Yasal ve anayasal güvenceleri
güçlendirmek. Bu bağlamda şiddet içermeyen görüşlerini açıklamaktan hüküm
giymiş kişilerin durumuna işaret etmek.
-
Dernek kurma özgürlüğü ve barışçıl toplantı hakkı ve sivil
toplumun gelişmesini cesaretlendirmek için yasal ve anayasal güvenceleri
güçlendirmek.
-
İşkence
uygulamalarına karşı mücadeleyi pekiştirmek için yasal hükümleri güçlendirmek
ve bu yönde gereken bütün tedbirleri almak ve Avrupa İşkenceyi Önleme
Sözleşmesine uyumu sağlamak.
-
Mahkeme öncesi
gözaltı ile ilgili yasal uygulamaları (prosedürleri), Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi hükümleri ve İşkenceyi Önleme Komitesi tavsiyeleri doğrultusunda
daha fazla uyumlulaştırmak.
-
Her türlü insan hakları ihlaline karşı hukuki yeniden
yargılama olanaklarının güçlendirilmesi
-
Diğer ülkeler ve uluslararası örgütlerle işbirliği içinde
kanun uygulayıcı yetkililerin insan hakları konusunda yoğun olarak eğitimi.
-
Yargının - Devlet Güvenlik Mahkemeleri de dahil olmak
üzere – işleyiş ve etkinliğini uluslararası standartlara uygun olarak
iyileştirmek. Özellikle, hakim ve savcıların Avrupa Birliği mevzuatı – insan
hakları alanı dahil olmak üzere – eğitimlerini güçlendirmek.
-
Ölüm cezası ile ilgili fiili moratoryumun devam etmesi.
-
Türk vatandaşlarının kendi anadillerinde televizyon ve
radyo yayını yapmalarını yasaklayan her türlü yasal hükmün kaldırılması.
-
Bütün vatandaşların ekonomik, sosyal ve kültürel
olanaklarını artırıcı bir bakış açısıyla, bölgesel dengesizliklerin
azaltılmasına yönelik, ve özellikle Güneydoğudaki durumun iyileştirilmesi için
kapsamlı bir yaklaşım geliştirmek.
Ekonomik
Ölçütler
-
Özellikle kamu harcamalarının denetim altına alınmasına
ilişkin olarak IMF ve Dünya Bankası ile üzerinde mutabık kalınan hali
hazırdaki enflasyonla mücadele ve yapısal reform programının uygulanmasının
sağlanması.
-
Saydamlığın ve izlemenin güvenceye alınması amacına
yönelik olarak mali sektör reformunun uygulanmasına süratle başlanması.
-
AB usulleri ve Katılım Öncesi Ekonomik Programın (KÖEP)
sunulması ile uyumlu olmak üzere, yıllık mali durum bildirimini içeren bir
katılım öncesi mali izleme yöntemi hazırlanması. Katılım Öncesi Ekonomik
Programın (KÖEP). KÖEP, ülkenin kapsamlı bir ekonomik program yoluyla AB'ye
katılıma hazırlanması amaçlamaktadır.
-
Tarımsal reformların sürdürülmesi.
-
Sosyal unsur dikkate alınarak devlet işletmelerinin
özelleştirilmesine devam edilmesi.
İç
Pazar
-
Fikri ve sınai haklar: Fikri haklar mevzuatı uyumuna devam
edilmesi ve korsanlıkla mücadelenin güçlendirilmesi.
-
Malların serbest dolaşımı: Avrupa standartları,
belgelendirme ve uygunluk değerlendirmesi ve markalama konularında uyumun
hızlandırılması; mevcut piyasa izleme ve değerlendirme yapılarının teçhizat ve
eğitim ile desteklenerek güçlendirilmeye başlanması; Yeni ve Küresel Yaklaşım
ilkelerinin iç hukuka aktarılmasını sağlayacak belirli sektörlere (gıda, ilaç,
kozmetik, tekstil) ve çerçeve mevzuata ilişkin çalışmaların hızlandırılması ve
uygun idari yapılar oluşturulması; ticaret önündeki teknik engelerin
kaldırılması.
-
Rekabet: Saydamlık ve devlet yardımının düzenli takibinin
sağlanmasına temel teşkil etmek için devlet yardımının kontrolü konusundaki
sorumluluğu belirtecek mevzuatın kabulü,
-
Kamu alımları: Özellikle alım sisteminin daha saydam ve
hesap verebilir hale getirilerek Topluluk müktesebatı ile uyuma başlanması.
Vergilendirme
-
Özellikle oranlar, işlem muafiyeti kapsamı, vergilendirme
kapsamı ve vergi yapısı olmak üzere tüketim vergileri ve KDV konularında uyuma
başlanması; yeni vergi önlemlerinin Kurumlar Vergisi İşleyiş Prensipleri ile
uyumlu olmasının güvenceye alınması ve ayrımcı önlemlerin elenmesi.
Tarım
-
İşleyen bir tapu kayıt sisteminin, hayvan tanımlama
sistemlerinin ve bitki geçiş izin sistemlerinin geliştirilmesi ve tarımsal
piyasaların izlenmesi, yapısal ve kırsal gelişime yönelik önlemlerin
uygulanması amacıyla idari yapıların iyileştirilmesi.
-
Hayvan ve bitki hastalıkları ile mücadele mevzuatı uyumu
öncelikli olmak üzere, hayvan ve bitki sağlığı konusundaki Topluluk mevzuatı
için uygun bir uyum stratejisi oluşturulması ve özellikle laboratuvar
testlerine, kontrol düzenlemelerine ve kuruluşlarına mahsus uygulama
kapasitesinin artırılması.
Balıkçılık
-
Balıkçılık kaynaklarının kullanımı, piyasa ve yapısal
gelişmelerin bir kaynak yönetimi politikası ile izlenmesi, denetim ve kontrol
önlemleri ve balıkçılık filosu sicilinin iyileştirilmesi için idari yapıların
oluşturulması.
Taşımacılık
-
Taşımacılık alanındaki AB müktesabatının iç hukuka
yansıtılması için bir program kabul edilmesi.
-
Denizcilik güvenlik standartlarına ilişkin mevzuatın
uyumuna başlanması ve güvenlik standartlarının uygulanması.
-
Sınıflandırma kuruluşlarının izlenmesi ve Türk bandıra
sicilinin performansının artırılması konularında deniz taşımacılığı için bir
eylem planının kabul edilmesi.
-
Denizcilik idaresinin, özellikle devlet bandıra
denetiminin, güçlendirilmeye başlanması.
İstatistik
-
Özellikle nüfus ve sosyal istatistikler, bölgesel
istatistikler, iş istatistikleri, dış ticaret ve tarım istatistikleri olmak
üzere istatistiklerin daha fazla geliştirilmesi için bir strateji
benimsenmesi.
-
Ticari kayıtların AB standartları ile aynı düzeye
getirilmesi.
İstihdam ve Sosyal
Konular
-
AB müktesabatı ile uyum için bir strateji ve ayrıntılı bir
program benimsenmesi.
-
Çocuk işgücü sorunu ile mücadele için yapılan çabaların
daha güçlendirilmesi.
-
Diğerlerinin yanı sıra, sendikal haklara saygı duyulması
ve sendikal eylemler üzerindeki kısıtlayıcı hükümlerin kaldırılarak etken ve
özerk sosyal diyalog için gerekli koşulların güvenceye alınması.
-
AB müktesabatının geliştirilmesi ve uygulanmasına yönelik
sosyal ortakların kapasite oluşturma çalışmalarının desteklenmesi.
Enerji
-
Enerji sektöründeki AB müktesabatının kabulü için bir
programın uygulamaya konması.
-
Elektrik ve gaz sektörleri için bağımsız bir düzenleyici
kurum oluşturulması: bu kurumun görevlerini etkin bir biçimde yapmasını
sağlayacak yetki ve araçların verilmesi.
-
Başta elektrik ve gaz yönergeleri ile piyasaların açılması
olmak üzere, iç enerji piyasasının kuruluşuna yönelik hazırlıkların yapılması.
Telekomünikasyon
-
Ruhsatlandırma, karşılıklı bağlantı ve evrensel hizmet
alanlarında AB müktesabatı ile uyumun sağlanması; serbestleştirme
ihtiyaçlarının daha da irdelenmesi;
-
Bağımsız düzenleyici kurumun kapasite oluşturmasının
güçlendirilmesi, bir başka deyişle mevzuatı uygulama yeteneğinin
güçlendirilmesi.
Bölgesel Politika Ve
Yapısal Araçların Eşgüdümü
-
Topluluk kurallarına uygun bir NUTs sınıflandırmasının
hazırlanması.
-
Etkili bir bölgesel politikanın geliştirilmesi için bir
strateji benimsenmesi.
-
Türkiye'nin planlama sürecinde projelerin seçiminde
bölgesel politika ölçütlerini kullanıma başlaması.
Kültür ve Görsel-İşitsel
Sektör Politikası
Çevre
-
Müktesabatın uyumu için ayrıntılı yönerge özelinde bir
programın kabulü.
-
Çevresel Etki Değerlendirme yönergesinin yasalaştırılması.
-
Her yıl için gerçekçi kamu ve özel sektör finansman
kaynakları ile uyum maliyeti tahminlerine dayanan yatırımların finansmanı
konusunda bir plan geliştirilmesi (yönerge özelinde).
Adalet ve
içişleri
-
Adalet ve içişleri alanında Avrupa Birliğindeki mevzuat ve
uygulamalar konularında bilgilendirme ve bilinçlendirme programları
geliştirilmesi.
-
Organize suçlar, uyuşturucu ticareti ve yolsuzlukla
mücadelenin iyileştirilmesi ve kara para aklama ile mücadele için
kapasitesinin güçlendirilmesi.
Gümrükler
İdari ve Adli Kapasitenin
Pekiştirilmesi
-
Kamu idaresinin müktesabatı yürürlüğe koyma ve yönetme
kapasitesinin, özellikle eğitim yoluyla ve yasadışı göçün ve insan ve
uyuşturucu ticaretinin önlenmesine yönelik etkin sınır denetiminin
geliştirilmesi dahil olmak üzere ilgili bakanlıklar arasında uygun
koordinasyon yoluyla iyileştirilmesi.
-
İlgili idari kurumların güçlendirilmesi dahil kamu
idaresinin modernizasyonunun hızlandırılması.
-
Mali kontrol işlevlerinin güçlendirilmesi, gümrüklerin
verimliliğinin artırılması, vergi idaresinin modernize edilmesi ve
kaçakçılıkla mücadele kapasitesinin artırılması; sınırlarda yapılan hayvan ve
bitki sağlığı denetimlerinin güçlendirilmesi, gıda denetim idaresinin yeniden
yapılandırılması ve kalitesinin iyileştirilmesi, adli sistemin işlerliğinin
geliştirilmesi ve Topluluk hukuku ve uygulaması konularında yargı
mensuplarının eğitiminin daha fazla teşvik edilmesi.
-
Program yönetimi için hukuki, idari ve bütçe çerçevesinin
kabulü (denetim el kitabı ve denetim takibi).
Orta Vadeli Öncelikler
Güçlendirilmiş
Siyasal Diyalog Ve Siyasi Ölçütler
-
Helsinki sonuçlar bildirgesine uygun olarak, siyasal
diyalog bağlamında, anlaşmazlıkların Birleşmiş Milletler Anayasası’na uygun
şekilde barışçı yollardan çözülmesi ilkesi kapsamında, Helsinki sonuçlar
bildirgesinin 4. maddesinde atıf yapıldığı gibi, devam eden sınır
anlaşmazlıklarını ve diğer ilgili konuları çözmek için her çabayı sarf etmek”
-
Hiçbir ayırıma tabi tutulmaksızın ve dil, ırk, renk,
cinsiyet, politik düşünce, felsefi inanç veya dinlerine bakılmaksızın tüm
bireylerin bütün insan hakları ve temel özgürlüklerden tam olarak
yararlanmalarının güvence altına alınması. Düşünce, vicdan ve din
özgürlüklerinden yararlanma koşullarının daha da geliştirilmesi.
-
Türk Anayasasının ve diğer ilgili mevzuatın, bütün Türk
vatandaşlarının hak ve özgürlüklerini Avrupa İnsan Haklarının Korunması
Sözleşmesinde belirtildiği gibi güvence altına alan bir bakış açısıyla, tekrar
gözden geçirilmesi ve bu tür yasal reformların uygulanmasının ve Avrupa
Birliği Üye Devletlerinin uygulamalarıyla uyumun sağlanması.
-
Ölüm cezasının kaldırılması, Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi’nin 6 No.lu Protokolü’nün imzalanması ve onaylanması.
-
Uluslararası Medenî ve Siyasî Haklar Sözleşmesi ve
tercihli Protokolü’nün, ve Uluslararası Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar
Sözleşmesi’nin onaylanması.
-
Cezaevlerindeki gözaltı koşullarının Birleşmiş Milletler
Hükümlü ve Tutukluların Muamelesinde Gözetilecek Standard Asgari Kurallar ve
diğer uluslararası normlara uygun hale gelecek şekilde düzeltilmesi.
-
Milli Güvenlik Kurulunun hükümete bir danışma organı
niteliğindeki Anayasal rolünün Avrupa Birliği üye ülkelerinin uygulamalarına
uyumlulaştırılması.
-
Güneydoğu’da halen devam etmekte olan Olağanüstü Hal’in
kaldırılması.
-
Kültürel çeşitliliğin sağlanması ve kökenlerine
bakılmaksızın tüm vatandaşların kültürel haklarının güvence altına alınması.
Bu hakların kullanılmasını engelleyen her türlü yasal hüküm – eğitim
alanındakiler de dahil olmak üzere – kaldırılmalıdır.
Ekonomik
Ölçütler
-
Özelleştirme sürecinin tamamlanması.
-
Tarım ve mali sektör reformlarının tamamlanması.
-
Emeklilik ve sosyal güvenlik sisteminin
sürdürülebilirliğinin güvenceye alınması.
-
Genç kuşağa ve dezavantajlı bölgelere özel önem verilerek
genel eğitim ve sağlık düzeyinin yükseltilmesinin sağlanması.
İç Pazar
-
Malların serbest dolaşımı: AB müktesebatı ile
uyumun tamamlanması; Avrupa standartları ile uyumun tamamlanması; mevcut
belgelendirme, piyasa denetimi ve uygunluk denetimi yapılarının
güçlendirilmesinin tamamlanması.
-
Şirketler hukuku: AB müktesabatı ile
bağdaşmanın tamamlanması.
-
Verilerin korunması: mevzuat uyumu ve
uygulamanın tamamlanması.
-
Sermayenin serbest dolaşımı: Özellikle
yabancı yatırımcılar için kısıtlamaların kaldırılarak uyumun tamamlanması.
-
Rekabet: bölgesel yardım projeleri dahil
olmak üzere devlet yardımlarına ilişkin AB müktesabatı ile uyumun tamamlanması
ve tekeller ve özel haklardan yararlanan şirketler ile ilgili mevzuatın uyumu.
-
Kamu ihaleleri: AB müktesabatı ile uyumun
tamamlanması; etkin uygulamanın güvenceye alınması.
Vergilendirme
Tarım
-
Tarımsal ve kırsal gelişme politikalarında müktesabat için
hazırlıkların tamamlanması.
-
Gıda işleme kuruluşlarının (et, süt işleme tesisleri) AB
hijyen ve halk sağlığı standartlarına uyacak şekilde modernizasyonu ve test ve
teşhis tesislerinin daha fazla kurulması.
Balıkçılık
-
Ortak balıkçılık politikasının yürürlüğe konması ve
uygulanmasına ilişkin kapasite geliştirilmesinin tamamlanması.
-
Türkiye'deki balıkçılık ürünülerinin toplam kalite
standartları ve güvenliğinin geliştirilmesine devam edilmesi.
Taşımacılık
-
Kara taşımacılığı (piyasaya giriş, yol güvenliği,
tehlikeli maddeler kuralları ve vergilendirme), demir yolları, hava
taşımacılığı (özellikle hava güvenliği ve hava trafiği yönetimi) ve iç su
yollarına (tekneler için teknik gerekler) mevzuatılarına ilişkin uyumun
tamamlanması.
-
Denizcilik güvenliği başta olmak üzere taşımacılık
mevzuatının etkin biçimde yürürlüğe konması ve uygulanmasının sağlanması.
-
Türk ticaret filosunun (özellikle denizcilik ve kara
taşımacılığı) iç pazarla tam bütünleşmesini sağlayacak teknik normlar için
hazırlanması.
Ekonomik ve Parasal
Birlik
İstatistikler
-
Özellikle GSYİH tahmini, uyumlaştırılmış tüketici fiyat
endeksleri, kısa vadeli göstergeler, sosyal istatistikler, ticaret sicili ve
ödemeler dengesi alanlarında AB ile uyumlu istatistiksel yöntem ve
uygulamaların kabulü.
-
Makroekonomik istatistiklerin istatistik alanındaki
müktesabat ile daha fazla uyumu.
-
Personelin yeterli eğitiminin sağlanması ve idari
kapasitenin geliştirilmesi.
İstihdam ve Sosyal
İşler
-
Kadınlara karşı ayrımcılığın geride kalan biçimleri ile
cinsiyet, ırk veya etnik köken, din veya inanç, sakatlık, yaş veya cinsi
yönelim temelindeki her türlü ayrımcılığın kaldırılması.
-
İş hukuku,
kadın ve erkeklere eşit muamele, mesleki sağlık ve güvenlik ve halk sağlığı
alanlarındaki AB mevzuatının iç hukuka aktarılması, ilgili idari yapılar ve
sosyal güvenliğin eşgüdümü için gerekli olan yapıların güçlendirilmesi.
-
Sosyal politika ve ve istihdam alanındaki AB
müktesabatının etkin biçimde yürürlüğe konmasının ve uygulanmasının
sağlanması.
-
Ortak istihdam incelemesinin başlatılması da dahil olmak
üzere, ileride Avrupa İstihdam Stratejisine katılım perspektifi ile ulusal
istihdam stratejisinin hazırlanması ve bu bağlamda, özellikle devam eden ve
hızlanan yapısal değişimin etkisi olmak üzere, işgücü piyasası ve sosyal
gelişmeleri izleme kapasitesinin geliştirilmesi.
-
Özellikle sosyal güvenlik sisteminin mali açıdan
sürdürülebilir hale getirilmesi gözetilerek yeniden yapılanması yoluyla sosyal
korumanın daha da geliştirilmesi ve sosyal güvenlik ağının güçlendirilmesi.
Enerji
-
Enerji kuruluşlarının yeniden yapılandırılması ve muhtelif
sektörlere girişin daha da serbestleştirilmesi; idari ve düzenleyici yapıların
güçlendirilmesi.
-
Ulusal mevzuatın enerji sektöründeki AB müktesabatına
uyumunun tamamlanması.
Telekomünikasyon
Bölgeler Politikası Ve
Yapısal Araçların Koordinasyonu
Kültür ve Görsel-İşitsel
İletişim Politikası
Çevre
-
Kurumsal, idari ve izleme kapasitesinin çevrenin
korunmasını güvence altına alacak şekilde güçlendirilirken, özellikle çerçeve
mevzuatın ve sektör mevzuatının geliştirilmesi yoluyla AB'nin çevre konusudaki
müktesabatının yürürlüğe konması ve uygulanması.
-
Mevzuatın, özellikle çerçeve mevzuat ve yatay mevzuat ile
doğa korunması, su kalitesinin korunması ve atık yönetimi konularındaki
mevzuatın, özel önem ile uygulanması; bir atık yönetimi stratejisinin
uygulanması.
-
İzleme ağları ve izin usullerinin yanı sıra veri toplama
dahil çevre müfettişlikleri kurulması.
-
Bütün diğer sektörel politikaların tanım ve uygulamasının
sürdürelebilir gelişme ilkeleri ile bütünleştirilmesi.
-
Çevresel Etki Değerlendirme yönergesinin yürürlüğe konması
ve uygulanması.
Gümrükler
Adalet ve
İçişleri
-
Topluluk Hukuku ile adalet ve içişleri alanlarında AB
müktesabatı uygulamaları konularında eğitim programları geliştirilmesi.
-
Özellikle polisin hesap verme sorumluluğunun güvenceye
alınmasına yönelik olarak adalet ve içişleri kurumlarının daha da
geliştirilmesi ve güçlendirilmesi.
-
Schengen Bilgi Sistemi ve Europol'a tam olarak katılımın
mümkün olması için veri koruma alanındaki AB müktesabatının kabulü;
-
Vize mevzuatı ve uygulamasının AB mevzuatına uygun hale
getirilmesine başlanması.
-
Yasadışı göçün önlenmesine yönelik olarak, göç konusundaki
AB müktesabatının ve eylemlerinin (kabul, yeniden kabul, sınır dışı etme)
kabul edilmesi ve uygulanması.
-
Sınır yönetiminin güçlendirilmeye devam edilmesi ve
Schengen Sözleşmesinin tam olarak uygulanması için hazırlık yapılması.
-
İltica konusundaki 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesine
konulan coğrafi çekincenin kaldırılması ve mülteciler için konaklama tesisleri
ve sosyal destek mekanizmaları geliştirilmesi.
-
Yolsuzluk, uyuşturucuyla mücadele, organize suçlar, kara
para aklanması ve ceza hukuku ve medeni hukuk alanlarında adli işbirliği
konularında AB müktesabatının kabulü ve uygulanması; bu alanlardaki
uluslararası işbirliğinin daha da yoğunlaştırılması.
İdari ve Adli Kapasitenin
Güçlendirilmesi
-
AB politikalarının verimli yönetiminin sağlanması için,
sınır yönetiminin güçlendirilmesi ve Schengen Sözleşmesinin tam olarak
uygulanmasına hazırlık dahil olmak üzere kamu idaresinin modernizasyonuna
yönelik reformun tamamlanması.
-
İç ve bağımsız mali kontrol için yasal çerçevenin
tamamlanması; iç denetim/kontrol işlevlerinin uyumu için hükümet içinde
merkezi bir kuruluşun kurulmasının tamamlanması; harcama merkezlerinde iç
denetim/kontrol ünitelerinin kuruluşunun tamamlanması; ulusal iç hesap
kontrolörleri/denetçileri için merkezi ve yerel düzeyde ve öncel
(ex-ante) mali denetim düzeyinde "işlevsel bağımsızlığın"
sonuçlandırılması; AB fonlarının kontrolu için bir denetim elkitabı
hazırlanması ve hesap denetimi takibi geliştirilmesi.
-
Bölgesel reformunun tamamlanarak bölge ve belediye
yönetimi kavramlarının geliştirilmesi.
-
Bölgesel düzeyde işler yapıların oluşturulması ve bölgesel
gelişmeyle ilgili mevcut idari yapıların güçlendirilmesi.
Kaynak::
C.Can Aktan, Türkiye Avrupa Birliği'nin Neresinde? İzmir: EGİAD Yayını,
2000.
|