Tablo 5. Krizin İhracat Fiyatlarına Etkisi (Dolar Bazında)

Krizin İhracat Fiyatlarına Etkisi	Çorum		Denizli		Gaziantep		K. Maraş		Kayseri
	F	%	F	%	F	%	F	%	F	%
Cevapsız (ihracat yok)	36	66.7	17	28.8	25	45.5	20	54.1	15	28.8
Bir önceki yıl ile aynıdır	8	14.8	11	18.6	11	20.0	8	21.6	10	19.2
%15 ve altında düşme oldu	6	11.1	13	22.0	4	7.3	1	2.7	7	13.5
Önceki yıla göre %16-30 azaldı	2	3.7	4	6.8	4	7.3	2	5.4	5	9.6
Önceki yıla göre % 16-30 arttı	-	-	3	5.1	-	-	-	-	2	3.8
Normal gelişmesini takip etti	2	3.7	11	18.6	8	14.5	5	13.5	11	21.2
Diğer	-	-	-	-	3	5.5	1	2.7	2	3.8
Toplam	54	100	59	100	55	100	37	100	52	100

            Krizin ihracat fiyatlarına etkisinin olup olmadığına yönelik sorulara verilen cevaplarda, işletmelerin “bir önceki yıl ile aynıdır” seçeneğini (ihracat yok seçeneği hariç) öne çıkardığı görülmektedir.

            K.Maraş %21.6 oranındaki bir katılımla, Gaziantep %20 oranındaki katılımla, Kayseri %19.2 oranı ile, Denizli%18,6 oranı ile Çorum ise %14.8 oranı ile bu görüşü paylaştıklarını belirtmişlerdir. “Fiyatlarımız normal gelişmesini takip etti” diyen işletmelerde Kayseri %21.2 oranıyla ilk sırada bulunurken, Kayseri’yi %18.6 oranı ile Denizli, %14.5 oranı ile Gaziantep, %13.5 oranı ile K.Maraş ve %3.7 oranı ile Çorum takip etmiştir. %15 ve altında düşme yaşandı diye cevap veren işletmelerde (%22) Denizli’nin, %16-30 oranında azaldı cevabını veren işletmelerde Kayseri’nin (%9.6), bir önceki yıla göre %16-30 oranında arttı diyen işletmelerde yine Denizli’nin (%5.1) yer aldığı görülmektedir.

            1996 rakamlarında 1 dolar 100.000 TL iken 1999’da 1 dolar 500.000 TL yükselmesi ile girdi ve uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselme ihracat fiyat artışlarında azalmalara neden oldu. Araştırmada tüm illerde genel olarak bir önceki yıl seviyesinde kaldığı ya da %15 düzeyinde düşüş yaşandığı görülmektedir. Asya krizinin Türkiye üzerindeki önemli bir etkisi, Asya pazarında kriz sonrası yaşanan ekonomik daralma sonucu büyümenin düşmesi ve ülkelerde yerel para cinsinden ithal malların fiyatlarının yükselmesidir. Türkiye’nin söz konusu ülkelere sattığı mal grupları incelendiğinde demir-çelik ürünlerinin toplam ihracatın %75’ini oluşturduğu görülmektedir. Demir-çelik ürünleri ise büyük ölçü de Çin, Tayvan ve Hong Hong’a ihraç edilmektedir. Bu nedenle Asya ülkelerine yapılan ihracat olumsuz etkilense de bu etkinin sektör ve miktara olacak etkisinin sınırlı kalması (Güvenen, 1998:11) söz konusu olmuştur. Çorum, Denizli, Gaziantep, K.Maraş ve Kayseri 1996 ve 1997 başında (Maraş ve Denizli özellikle tekstilde) önemli gelişmeler gösterirken kriz ve kriz sonrası yanlış uygulama ve krize hazırlıklı olmayan yapısal düzenlemelerle büyük sıkıntılar yaşayarak özelikle K.Maraş ve Çorum vergi ve fon kıskacında kalarak ciddi bir bunalıma (Forum,1999:50) girmiştir. Sonuç olarak bu dönemde Denizli, K.Maraş ve Çorum’un 1996 yılında milli gelirdeki artan payları yerini 1997 ve sonraki yılarda azalan paylara bırakmıştır.

Tablo 6. Yurt İçi Müşterilerin Ödeme Güçlükleri

Yurt İçi Müşterilerin Ödemelerinde Aksama	Çorum		Denizli		Gaziantep		K. Maraş		Kayseri
	F	%	F	%	F	%	F	%	F	%
Cevapsız	4	7.4	11	18.6	4	7.3	2	5.4	2	3.8
Hiç aksamadı	4	7.4	6	10.2	6	10.9	1	2.7	7	13.5
%10-30  oranında	6	11.1	21	35.6	6	10.9	3	8.1	20	38.4
%31-50 oranında	10	18.5	14	23.7	19	34.5	11	29.7	12	24.1
Diğer oranlarda aksadı	20	37.0	5	8.5	13	23.6	11	29.7	5	9.6
Tümüyle aksadı	10	18.5	2	3.4	7	12.7	7	18.9	6	11.5
Toplam	54	100	59	100	55	100	37	100	52	100

            Yurtiçi müşterilerin ödeme güçlükleri konusundaki KOBİ’lerin verdikleri cevaplarda illere göre değişiklikler görülmektedir. Çorum (%37) ve K.Maraş (%29.7) işletmeleri müşterilerin ödemelerinde %50’den daha fazla bir oranda aksama olduğunu belirtirken, Denizli (%35.6), Kayseri (38.4) işletmeleri %10-30 oranında, Gaziantep işletmeleri ise (%34.5) %31-50 oranında bir aksama olduğunu belirtmektedir.

            İşletmelerin kendilerinin herhangi bir ödeme sıkıntısı çekmemesine rağmen, müşterilerin değişik oranlarda da olsa ödeme güçlükleri olduğunu belirtmeleri dikkat çekicidir. Faiz oranlarının yüksek, borç yapılarının kısa olması ekonomik faaliyetlerde ve nakit akışında problem yaratarak-özellikle bazı firmaların alacaklı ve borçlu olduğu fonlardaki vade yapılarının farklı olması, kriz etkisiyle ekonominin genel olarak kötüye gidişi negatif etki yaratmıştır- firmaların müşterisi oldukları karşı firmalara borçlarının ödemelerinde sıkıntı yaratmıştır. Araştırmalarda bu sıkıntının borçlu ve alacaklı firmalar açısından yaşandığı görülmektedir.

Tablo 7.Yurtdışı Müşterilerin Ödeme Güçlükleri

Yurt Dışı Müşterilerin Ödemelerinde Aksama	Çorum		Denizli		Gaziantep		K. Maraş		Kayseri
	F	%	F	%	F	%	F	%	F	%
Cevapsız (ihracat yok)	38	70.4	21	35.6	25	45.5	24	64.9	20	38.5
Hiç aksamadı	6	11.1	29	49.2	12	21.8	7	18.9	23	44.2
%10-30 oranında	4	7.4	6	10.2	9	16.4	1	2.7	7	13.4
%31-50 oranında	2	3.7	-	-	7	12.7	4	10.8	-	-
Diğer oranlarda aksadı	4	7.4	1	1.7	1	1.8	-	-	1	1.9
Tümüyle aksadı	-	-	2	3.4	1	1.8	1	2.7	1	1.9
Toplam	54	100	59	100	55	100	37	100	52	100

            Yurtdışı müşterilerin ödemelerinde bir aksaklık olup olmadığına bakıldığında bütün illerde “ödemeler hiç aksamadı” seçeneği yönünde cevaplamaya gidildiği görülmektedir. Çorum işletmeleri %11.1, Denizli işletmeleri %49.2, Gaziantep işletmeleri %21.8, K.Maraş işletmeleri %18.9, Kayseri işletmeleri %44.2 oranında dış müşterilerinin ödeme sorunları olmadığını belirtmişlerdir. İkinci olarak %10-30 oranında bir aksama olduğunun belirtilmesi (K.Maraş %31-50 olarak belirtmiştir) bu bulguyu desteklemektedir.

            Asya ve Rusya krizleri, piyasa ekonomisi gelişmeyen ülkelerde, ülke parasının devalüe edilmesi sonucunda döviz krizleri yaşamasına neden olurken enflasyonun, ılımlı ve istikrarlı olduğu sanayileşmiş ülkelerde durumun farklı olduğu görülmüştür. Finansal istikrar nedeniyle, dışsal yardım ve müdahale olmaksızın, finansal sistemdeki yükümlülüklerini temel kuruluşları yoluyla ve güven içerisinde yerine getirebilen firmalar alım ve satımında sözleşmelerden kaynaklanan büyük bir kriz yaşamamış (Crockett,1997:9) bu nedenle ödemelerde, ekonomik performansı olumsuz etkilenmeyen firmalar fazla bir zorluk çekmemişlerdir. İller bazında ihraç edilen ürünleri Avrupa ve Amerika’ya satan firmalar pek güçlük çekmezken, krizden etkilenen Türkiye Cumhuriyetleri, Rusya, G.Doğu Asya ülkelerine ihraç ürünleri olan işletmeler müşteri ödemelerinde problemler yaşamışlardır. Oranın azlığı bu konuda ağırlıklı pazarın krizden fazla etkilenmeyen gelişmiş ülke pazarları olduğunu göstermektedir. Denizli ve Kayseri Avrupa ve Amerika pazarı ağırlıklı yapıları nedeniyle, bu dönemde dış müşteri ödemelerinde güçlük yaşamış iller arasındadır.

 (Araştırmanın devamını süregelen bölümlerden takip edebilirsiniz.)